این روزها موزه هنرهای دینی امام علی (ع) میزبان نمایشگاه هنرهای تجسمی «در ستایش آب» است؛ نمایشگاهی که سعی کرده نحوه مواجهه ایرانیان با آب را در طول تاریخ به تصویر بکشد و آب را نه به عنوان یک بحران، بلکه به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری تمدن ایرانی معرفی کند.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، بازدیدکننده در بدو ورود با مجموعه‌ای از تصاویر، اشیا و روایت‌های گوناگون روبه‌رو می‌شود که هر یک بخشی از نسبت دیرینه ایرانیان با آب را بازگو می‌کنند. عروسک‌های دست‌سازی که در برخی مناطق ایران در آیین‌های طلب باران به‌کار می‌رفتند، در کنار کتیبه‌هایی با خطوط باستانی قرار گرفته‌اند که یادآور پیوند آب با نیایش و امر قدسی در فرهنگ ایرانی هستند. در بخش دیگری از نمایشگاه، نقاشی‌ها و تصاویر مربوط به حفر قنات، مسیرهای زیرزمینی انتقال آب و آسیاب‌های آبی به نمایش درآمده‌اند؛ آثاری که از تلاش جمعی مردمانی حکایت می‌کنند که برای زیستن در اقلیمی خشک، راه‌های خلاقانه‌ای برای بهره‌گیری از آب یافته بودند.تصاویر خانه‌های خشتی و گلی مناطق کویری نیز در نمایشگاه حضوری چشمگیر دارند. خانه‌هایی که در میان حیاط آنها حوضی کوچک قرار گرفته و آب در آنها نه فقط یک نیاز روزمره، بلکه عنصری برای ایجاد آرامش، تعادل و زیبایی بوده است. سقاخانه‌ها و نشانه‌های مرتبط با نذر آب نیز بخش دیگری از این روایت را شکل می‌دهند؛ فضاهایی که آب را از یک عنصر طبیعی به نمادی فرهنگی و معنوی تبدیل می‌کردند.
در کنار این آثار، مجموعه‌ای از عکس‌های مستند از سازه‌های آبی جنوب ایران و شیوه زندگی مردم در مناطق خشک و کم‌آب به نمایش درآمده است. زنانی که دبه‌های آب را برای تأمین نیاز خانواده حمل می‌کنند، چشم‌اندازهای کویری و زیست روزمره مردمانی که همچنان زندگی‌شان با دسترسی به آب گره خورده است، نمایشگاه را از گذشته به امروز پیوند می‌زند. همین هم‌نشینی آثار تاریخی و تصاویر معاصر باعث می‌شود «در ستایش آب» تنها روایتی از گذشته نباشد، بلکه مخاطب را به تأمل درباره وضعیت امروز و آینده آب در ایران نیز دعوت کند.
آب؛ ستون تمدن ایران
شاید بزرگ‌ترین امتیاز این نمایشگاه آن باشد که آب را به عنوان یک پدیده فرهنگی و تمدنی بازخوانی می‌کند. جمشید حقیقت‌شناس، طراح و پژوهشگر این پروژه، از آب به عنوان یکی از مهم‌ترین بنیان‌های تمدن ایرانی یاد کرده است. این تعبیر چندان دور از واقعیت نیست. کافی است به پراکندگی شهرهای تاریخی ایران، شبکه قنات‌ها، آب‌انبارها و باغ‌های ایرانی نگاه کنیم تا دریابیم بخش مهمی از تاریخ این سرزمین در نسبت با آب شکل گرفته است. در واقع آنچه در نمایشگاه به نمایش درآمده، صرفاً تاریخ آب نیست؛ تاریخ اندیشیدن به آب است. از قنات‌هایی که کیلومترها در دل زمین امتداد یافته‌اند تا سقاخانه‌هایی که آب را با مفاهیم خیر، برکت و بخشش پیوند می‌دادند، همه نشان می‌دهند که آب در فرهنگ ایرانی فراتر از یک منبع طبیعی، بخشی از جهان‌بینی و شیوه زیستن مردم این سرزمین بوده است.
بازگشت به تجربه تاریخی ایرانیان
اما شاید وجه مهم‌تر نمایشگاه در نکته‌ای باشد که بهرام کلهرنیا، دبیر این نمایشگاه، به آن اشاره کرده است؛ اینکه بسیاری از این داشته‌های فرهنگی برای خود ما نیز به نوعی «گنج گمشده» تبدیل شده‌اند. جامعه امروز ایران بیش از آنکه با میراث فرهنگی خود زندگی کند، گاه آن را در قالب مجموعه‌ای از اطلاعات تاریخی می‌شناسد. ما از قنات‌ها سخن می‌گوییم اما کمتر به معنای فرهنگی و اجتماعی آنها می‌اندیشیم. از باغ ایرانی به عنوان یک اثر ثبت‌شده یاد می‌کنیم اما کمتر به جهان‌بینی نهفته در پس آن توجه داریم.
مسأله اصلی این است که ایران با کمبود میراث فرهنگی مواجه نیست؛ با کمبود روایت از میراث خود روبه‌روست. بسیاری از عناصر هویت تاریخی این سرزمین همچنان برای نسل جدید ناشناخته یا کم‌تر شناخته شده‌اند. از این منظر، ارزش نمایشگاه‌هایی از این دست تنها در نمایش چند اثر هنری یا تاریخی نیست، بلکه در توانایی آنها برای بازگویی داستان‌هایی است که به تدریج از حافظه جمعی ما فاصله گرفته‌اند.
نمایشگاه «در ستایش آب» به جای آنکه صرفاً از کمبود آب سخن بگوید، از فرهنگی سخن می‌گوید که قرن‌ها راه زیستن با کم‌آبی را آموخته بود. فرهنگی که ردپای آن را می‌توان در معماری، آیین‌ها، هنر، ادبیات و شیوه زندگی ایرانیان دید. شاید مهم‌ترین دستاورد این نمایشگاه نیز همین باشد که مخاطب را وادار می‌کند آب را نه فقط به عنوان یک مسئله محیط‌زیستی، بلکه به عنوان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خود بازبینی کند.
نمایشگاه «در ستایش آب» تا ۳۱ خرداد ادامه دارد و علاقمندان می توانند عروسک‌های باران‌خواهی و مسکات‌های شگون‌آور از استان‌های اردبیل، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، فارس، کرمان، مرکزی، کردستان، لرستان و تهران را که با هدف بازنمایی پیوند آب با فرهنگ و آیین‌های بومی ایران به نمایش درآمده‌اند، تماشا کنند.